DE OPDRACHT
- Act of Faith -
Op 6 oktober bezochten we in Groningen de expositie 'Act of Faith', onderdeel van fotofestival Noorderlicht, waarin actuele visies op geloof en geloofszaken centraal staan. Thuis maakt elke student een verslag waarbij we ook een documentatiemap aanleggen met informatie van internet, kranten, bladen etc.
Uit het persbericht:
Mag geloof of moet geloof? Hoe heilig is nog de scheiding tussen kerk en staat, lang het onbesproken fundament van de westerse democratie? Hoe onwankelbaar de evolutietheorie? Hoe bestaanbaar het ongeloof?
Geloof: onmisbaar voor de een, ondenkbaar voor de ander. Persoonlijk ervaren en gezamenlijk beleefd verbindt het mensen - én verdeelt ze. Want in de wereld die geloof heet is de waarheid al snel in eigen pacht.
Met Act of Faith confronteert Noorderlicht de bezoeker opnieuw met een actueel maatschappelijk thema. Tegelijkertijd belicht de tentoonstelling de huidige veelzijdigheid van de fotografie als maatschappelijk geëngageerd verhalend medium. Met foto's variërend van portret tot landschap, dagboek tot reportage, is Act of Faith een reis door de wereld én door de fotografie: een dubbelslag die sinds jaar en dag kenmerkend is voor de Noorderlicht Fotomanifestatie.
In een zinderende en uiterst actuele tentoonstelling geven zo'n 130 fotografen van over de hele wereld een indringend documentair beeld van de Grote Babylonische Spraakverwarring - en de gevolgen ervan. Hun foto's zijn gemaakt voor de poorten van paradijs en hel. Soms persoonlijk, soms afstandelijk. Nu eens confronterend of kritisch, dan weer liefdevol of verwonderd. Maar nooit: onverschillig.
Opdracht:
Maak een verslag van deze expositie. Geef in je verslag een mening over de expositie als geheel, zowel wat betreft de uitwerking van de thematiek als de inrichting in de Der AA-kerk. Uiteraard beargumenteer je die mening. Schrijf kort en bondig en met een duidelijke eigen mening. Ga bovendien dieper in op het werk van drie fotografen dat jou erg aanspreekt of persoonlijk raakt. Let op het volgende: welke nieuwe inzichten over religie heb jij verworven door deze expositie en door het werk van de drie fotografen? Kun je bij 'jouw' fotografen iets zeggen over hoe de techniek en de stijl bijdraagt aan het overdragen van hun boodschap en/of visie op het onderwerp? En hoe draagt de presentatie daaraan bij?
MIJN EERSTE REACTIE: niets is wat het lijkt....
Wat hebben mensen snel een mening zeg. Nou ja, docenten. Bart en Bas hoor ik mompelen en mopperen over de inrichting van de kerk. Bas: "Wat zijn de bordjes ver weg. Van wie is het werk? Wat heeft 'ie bedoeld, deze fotograaf? Nu moet ik zo ver lopen om dat te lezen. Tegen de tijd dat ik het gelezen heb en terug ben bij de foto, ben ik al weer vergeten wat ik gelezen heb." En Bart zegt: "Teveel fotografen, opgepropt op elkaar. Positief is de documentaire insteek dit jaar."
Later lees ik in krantenartikelen dat dat juist het onderscheid is tussen fotofestival Naarden en de fotomanifestatie Noorderlicht. Ik zal het wel verkeerd begrepen hebben.
Mij overrompelt het. Ik ben alleen nog maar indrukken aan het verzamelen. Heb nog geen mening gevormd. Nou ja, dat is natuurlijk niet helemaal waar. Want de fuik waar we doorheen gestuurd worden, de eerste twee meter in de kerk vind ik vervelend. Je kan hier niets zien, omdat er of teveel mensen bij staan en om je heen hangen (heel irritant, ze staan in mijn "zone") maar ook omdat de gang waar de foto's ophangen te smal is. Je kunt het dus niet "van een afstandje" bekijken. Als dat opzet is geweest, om zo het thema (concept) bij de bezoeker te brengen, het de bedoeling is geen afstand te kunnen nemen van dit werk dan zeg ik: goede opzet. Ik word overdonderd met foto's. Ik kan er niet onderuit. Ik word gemanipuleerd tot een "act of faith"....
EEN TWEEDE INDRUK: ik heb stiekem toch een mening
Door de mopperende geluiden om me heen, waar ik me toch niet van kan ontdoen in deze tentoonstellingsopzet, vraag ik me af: "Wat betekent "Act of Faith?" Ik hoop dat de samensteller, Wim Melis, van deze manifestatie nagedacht heeft over de verschillende lagen. Het zal toch niet alleen gaan om het letterlijke geloven? Dus mensen die hun geloof aan het belijden zijn en die op de gevoelige plaat gezet. Ik merk namelijk dat dat het eerste is dat mij opvalt en waar ik me aan erger. Wat een vlakke benadering van het thema. Dus vraag ik me meteen ook af, wat betekent dat "Act of Faith" nog meer?
ACT OF FAITH: thema of concept
Op dit moment in mijn rondgang langs de foto's vind ik het een thematische benadering. Vlak, oppervlakkig. Wat foto's van mensen die zitten te bidden, een kruis hier en daar erbij geplaatst (lijkt het), eventueel nog een mooie lucht en voila het eindresultaat: een gevoelige plaat.
Maar er valt conceptueel gezien toch veel meer uit te halen? Zoals uit het essay blijkt van Marcel Möring (Noorderlicht special bij Vrij Nederland 37, 15 september 2007). Je kunt "Act of Faith" ook opvatten als religieuze ervaring. En die hoeft wat mij betreft niets te maken hebben met godsdienst, zoals bij de beschreven foto's en opvatting hierboven. Ik snap dat er dan geen sprake van visie is. Elke gemaakte foto zou dan in principe onder het concept kunnen vallen.
Ik begrijp ook dat dit, wat we nu zien in de kerk, dan waarschijnlijk het persoonlijk kader is van de curator van dit jaar. Maar ik vind dat hij wel wat laat liggen.
Uit het persbericht haal ik de volgende essentie van "Act of Faith": geloof versus ongeloof, geloof versus de staat, geloof versus de democratie en geloof versus de evolutietheorie. Maar dat is wat mij betreft alleen de verklaring voor het woord "faith". Wat trouwens ook vertrouwen betekent. (Hier dus een voorbeeld van iets dat ze hebben laten liggen bij "Act of Faith".) Maar ik zie hierin nog niet het handelen, de "act". Welke opvatting heeft de samensteller daar dan over?
Enfin, zo liep ik dus rond in de kerk. En probeerde dat terug te vinden. En probeerde te zoeken naar drie fotografen die me raken door hun persoonlijke stijl.
Ter informatie: Ik heb bewust me vooraf niet ingelezen over de manifestatie. Ik wilde mezelf uitdagen, testen, in hoeverre ik beeldtaal kan lezen, begrijp waar deze manifestatie over gaat en wat ik denk dat de bedoeling is geweest.
Ik merk dat ik blij ben dat er niet teveel documentaireachtige foto's van "inheemse stammen" en hun dagelijkse gewoontes hangen. Dus de "Act of Faith" in de bredere context: heb vertrouwen in deze mooie wereld.
Die heb ik de laatste tijd teveel gezien (fotomuseum in Antwerpen en Rotterdam). De foto's die er zijn op dit gebied, zijn in ieder geval anders benaderd. Dus zwartwit, in plaats van kleur. Niet "observerend" qua compositie maar stelling nemend. Meer een autonome benadering. De foto die opzichzelfstaand een verhaal vertelt. Misschien wel iets te theatraal.
- Tiane Doan na Champassak - CREDO
En deze:
- Alena Dvorakova en Victor Fischer - MISSIONS
SELECTIE VAN DRIE FOTOGRAFEN
- Nicola Dove -
Bovenstaande namen zijn nog niet de fotografen die me geraakt hebben. De eerste fotograaf die me opvalt: Nicola Dove, met haar foto's als iconen (zoals de madonna). Ik vind de gedachte erachter erg mooi. De verwijzing naar de geschiedenis van de fotografie enerzijds, namelijk de ziel die wordt weggenomen door het fotograferen. En anderzijds het fotograferen met een lange sluitertijd terwijl de geportretteerde een zelfgekozen gebed of mantra opzegt. Dat vind ik goed gevonden. Ik vind het een "Act of Faith" en voor mezelf een religieuze ervaring (voor zover ik die kan hebben).
- Lana Slezic -
De tweede fotograaf die me opvalt in de kerk is Lana Slezic. Dat is een echt wow-moment. Vooral haar boek.
Ik vind het moelijk om een directe relatie te zien tussen de thematiek van geloven enerzijds en de techniek, stijl & visie van de fotografe anderzijds. De kleuren, de standpunten, het perspectief komt op mij allemaal erg surrealistisch over. Dromerig. Sprookjesachtig. Maar niet zoet. Want de beelden zijn ook juist door hun kleurgebruik direct (geen pastelkleuren, maar echte kleuren, als de Indische kruiden op de markt, als de pigmenten voor verf). En de onderwerpkeuze is ook behoorlijk direct vind ik. Het is de suggestie van het verhaal dat verteld wordt over deze Afghaanse vrouwen. Het onderwerp is rauw, maar de kleuren en perspectief zijn surrealistisch. Zoals bij de dame met de burka die agente is en met gestrekte arm haar pistool vast houdt. Maar soms is het ook andersom, zoals bij de witte duiven die wegvliegen rondom een gehurkte vrouw in burka. De vredesduiven geven op en vliegen weg?
- Johannes Hepp -
Ik houd van foto's waarover nagedacht is (en ik dat terug kan zien). Zoals bij dit samengestelde beeld van Johannes Hepp, de derde fotograaf die me geraakt heeft. Johannes Hepp fotografeert plekken waar een terroristische aanval is geweest. Zijn foto’s laten de veranderingen op de plek zien, maar laten ook zien hoe het leven gewoon doorgaat, ondanks de gebeurtenissen. Dat is wat me daarin raakt. Het lichte beeld met de zware boodschap. Subtiel.
In deze samenstelling van beelden is bewust nagedacht over verwijzingen naar de gebeurtenis. Recht onder deze straat is het metrostation waar een van de bommen ontplofte. De fotograaf helemaal rechts is een symbool voor de ramptoerist. Hier valt het misschien nog mee, maar bij bijvoorbeeld de twintowers in Amerika, op 9/11, is dat zeker van toepassing. En de pilonnen, die de plaats delict aangeven, de gesluierde vrouw voor de verwijzing naar de aard van de aanslag en een bus omdat ook daar een bom in ontploft is.
Wat me verder nog aan indrukken uit de kerk van het hart moet zijn de maar half vertoonde series. Nergens van de series en reeksen wordt het hele verhaal verteld. Erg jammer. Want als ik later complete werken bekijk in de boeken die te koop zijn valt ineens zo'n verhaal op zijn plek. Voor mij is het feit dat de naam- en toelichtingsborden centraal geplaatst zijn dus niet de verklaring voor een slecht verteld verhaal. Ik vind dàt eerlijk gezegd wel sterk. De beelden moeten voor zich spreken. En als je behoefte hebt aan informatie, dan ga je je verdiepen in fotograaf en bedoeling. En loop je naar een van de informatiepunten.
Als laatste opmerking nog over de kerk; jammer ook dat de betekenis "vertrouwen" van het woord "Faith" niet uitgewerkt is. Ik krijg in de kerk vooral het tegenovergestelde gevoel. Ik zou geen enkel geloof meer moeten vertrouwen. En ik ben niet de enige die deze beleving heeft bij de fototentoonstelling. Merel Bem is in haar artikel in de Volkskrant (16 september 2007) daar heel duidelijk over. De kop "Engagement ten onder in lange beeldenmantra" geeft dit eigenlijk al weer. Ze schrijft: "Wat in eerste instantie leek door te gaan voor het innemen voor een positie in het maatschappelijke debat, blijkt bij nader inzien het innemen van de meest gemakkelijke positie: aantonen dat elke vorm van geloof kan uitmonden in gewelddadige excessen en hedonistisch machtvertoon. Het blijkt ook de meest gevaarlijke. Want de bijna propagandistische hoeveelheid beelden van Act of Faith kan tot gevolg hebben dat bij de bezoeker het idee blijft hangen dat elke vorm van geloof ook daadwerkelijk eindigt in verbrande lichamen en afgehakte ledematen." En hierop aansluitend, hadden ze de omgeving van een kerk niet beter kunnen invullen bij zo'n editie?
